Wat helpt je verder denk je: continue kritiek op je zelf hebben of leren dat je fouten mag maken?

If compassion doesn’t include yourself, it is incomplete

– Jack Kornfield –

Deze quote is zo kloppend! Als jij geen compassie voor jezelf hebt, bijvoorbeeld dus steeds kritiek hebt op jezelf, of jezelf een fout niet kan vergeven lukt dit je voor een ander ook niet. Met andere woorden, je zal eerst je eigen vat hiermee moeten vullen voordat je in staat bent om echt compassie te hebben voor een ander. Anders handel je uit andere motieven.

Dan zoek je bevestiging bij de ander. Doe je dingen om aardig, lief en leuk gevonden te worden. Ligt er een verwachting naar de ander toe op je handelen. En kom je hierin vaak bedrogen uit als de ander niet reageert op de manier waarop jij gehoopt had.

Zelfcompassie helpt je ook veel verder dan het opbouwen van zelfvertrouwen. Voordat ik hier wat verder over vertel, geef ik je eerst de betekenis van deze 2 termen. Voor mij is zelfcompassie geen vreemde term, maar voor jou is het mogelijk een abstract, vaag of zelfs zweverig begrip.

Wat is nu eigenlijk de betekenis van zelfcompassie en zelfvertrouwen?

Zelfcompassie betekent dat je warm en begripvol bent tegen jezelf wanneer je lijdt, je denkt te falen of je tekort voelt schieten, in plaats van je gevoelens te negeren of jezelf onder te dompelen in zelfkritiek (bron: zelfcompassie.nl)

Van zelfvertrouwen vind ik verschillende definities:

  • Geloven in jezelf
  • Het gevoel hebben niemand anders nodig te hebben om te bereiken wat je wilt
  • Vertrouwen in de eigen waarde
  • Vertrouwen in het eigen kunnen

En zo kan ik nog wel even doorgaan. Duidelijk wordt wel dat je zelfvertrouwen kan halen uit 2 verschillende dingen: je eigen waarde, en uit de vaardigheden die je hebt. En daar zit nu juist de crux.

Wat is nu eigenlijk verschil tussen zelfvertrouwen en zelfcompassie?

Bij het proberen te verkrijgen van meer zelfvertrouwen maak je helaas vaak de ‘fout’ je zelfverzekerder te voelen door beter te willen presteren dan een ander, slanker te zijn, aardiger gevonden te moeten worden en ga zo maar door. En als dit je lukt ervaar je vaak ook meer zelfvertrouwen. Voor even dan. Tot dat er iemand voorbijkomt die het in jouw ogen beter doet. En daar ga je weer: streven, streven, streven, meer, meer, meer.

Je bent jezelf continue aan het vergelijken met de ander, of op basis van wat je doet of hoe je er uit ziet. En zo word je dus onbewust de verliezer van een gevecht wat je nooit wint. Want er zal altijd iemand zijn die het in jouw ogen beter doet, er beter uitziet enzovoort.

Zelfcompassie daarentegen is vriendelijker worden voor jezelf, in kan zien dat fouten maken mag, je zelf niet continue vergelijken met een ander. Dan leer je jezelf te waarderen zonder dat je je beter hoeft te voelen dan een ander. Nogmaals, dat laatste gevoel is vaak van korte duur.

Er is niets mis met zelfverzekerd zijn maar hier in Nederland is zelfverzekerd zijn te veel gekoppeld aan het leveren van prestaties, slank, fit en energiek zijn, boven het gemiddelde uitstijgen. Jezelf pushen. En als je eens bedenkt hoeveel perfecte plaatjes je dagelijks op je afkrijgt via reclame, films, tijdschriften en social media, kom je er in je eigen hoofd vaak niet goed vanaf. Vermoeiend toch, deze vicieuze cirkel?

Ik ben niet heiliger dan de paus

Ik was altijd heel hard tegen mezelf, en soms nog wel. Hieronder een aantal voorbeelden van wat ik dan tegen mezelf kon zeggen (en soms nog wel):

  • ‘Je bent te dik’
  • ‘Je bent niet leuk/mooi/slank genoeg! Welke vent wil er nou een relatie met jou?’
  • ‘Wat stom, waarom doe je dat nou?’
  • ‘Je bent lelijk’
  • ‘Oen, valt er weer wat uit je handen!’
  • ‘Waarom reageert ze niet op mijn berichtje? Heb ik wat verkeerds gezegd?’

Door continue zulke, eigenlijk meedogenloze kritiek op mezelf te hebben belande ik uiteindelijk in een depressie. Omdat ik de opmerkingen van jarenlange pesterijen voor waar begon aan te nemen. Want als iedereen het zei dan zou het toch wel kloppen? Dus ik moest afvallen, aardig gevonden worden, goed werk leveren, een schoon en opgeruimd huis hebben, de juiste kleding, ieder weekend iets leuks te doen hebben…Pfff, ik word nu al moe als ik het allemaal teruglees…

Maar nu bemerk ik dit gedrag bij mezelf. Heb ik manieren geleerd om deze gedachten van een afstand te zien, in te zien dat ze niet waar zijn. Val ik minder vaak in deze valkuil. Vraag ik me af of ik mezelf hier nu echt verder mee help. Vaak (eigenlijk nooit) niet. Dat is wel wat je vaak denkt, dat je streng moet zijn. Gedisciplineerd! Anders ben je lui, niet productief, niet goed bezig. Of wat je dan ook tegen jezelf zegt.

Waarom werkt zelfcompassie beter dan meer zelfvertrouwen creëren?

Ik heb dus geleerd meer compassie voor mezelf te ontwikkelen. Mezelf niet meer meedogenloos af te branden en continue te vergelijken. Maar naar mezelf te kijken zoals ik naar de mensen om me heen keek. Want vriendelijk zijn naar een ander, hun goede punten zien, dat is nooit een probleem geweest voort mij. Maar oei, wat als de mensen om me heen mijn tekortkomingen zou ontdekken? Dan raakte ik ze vast kwijt!

Ik vergat hierin dat we allemaal mens zijn. Onze eigen imperfecties hebben. Dingen die jou jij maken, en mij mezelf. Imperfect perfect. Ik leerde dit niet zonder slag of stoot. Daar is, vanwege mijn depressie, therapie voor nodig geweest. Waardoor mijn persoonlijke ontwikkelingsreis gestart is, en die tot de dag van vandaag niet gestopt is.

Want als je vanuit compassie naar jezelf leert kijken, word je ook steeds bewuster van dat het leven allerlei situaties op je afgooit waar je geen controle over hebt. Dat deze situaties je weer het gevoel van niet goed genoeg zijn kunnen geven. Je frustreren, boos of verdrietig maken. En in plaats van jezelf nog meer naar beneden te duwen, reageer je nu naar jezelf zoals je ook zou reageren op een vriendin, of je zus als die in deze situatie zou zitten.

Zo simpel is het…?

Dat is iets zie ik vaak voor bij komen in ieder geval. En ja, aan een kant is het zo simpel. Aan de andere kant niet, zeker niet als je, net als ik, al jarenlang in dit patroon hebt gezeten. Dan is het echt wel zaak om je bewust te worden van de zelfkritiek die je hebt, en te oefenen hierin. Want ohh, wat kan die innerlijke criticus ook hierin te keer gaan als ‘je dit niet goed doet’! Maar goed, ook dit zijn steeds weer momenten om hierin te oefenen. Om tegen die stem te zeggen: ‘Ja ik hoor je, en ik snap dat je het beste met me voor hebt. Maar dit helpt me niet verder.’

Ook dit is zelfcompassie. Stop met vechten tegen deze situaties. Accepteer dat dit regelmatig op je pad komt. Dit betekent niet dat je het leuk moet vinden. Maar dat je weet dat dit bij het leven hoort, en het vertrouwen hebt dat je erdoorheen komt. Dat je erkent dat je iets moeilijk vindt, en jezelf afvraagt wat je kan doen om jezelf hierin verder te helpen. En ja, dus net zoals je je vriendin verder zou willen helpen. Wees liever voor je zelf. Trap niet in de valkuil dat je lui zou zijn als je niet streng voor jezelf zou zijn, dat je dan niets meer bereikt. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt juist het tegendeel.

Wat levert zelfcompassie je nu eigenlijk op?

  • In ieder geval meer rust en ontspanning dan het opbouwen van zelfvertrouwen.
  • Je krijgt een realistischer en objectievere kijk op jezelf. Omdat je leert te erkennen dat je tekortkomingen en imperfecties hebt.
  • Je hoeft jezelf niet meer te overschreeuwen, je leert te accepteren dat je tekortkomingen hebt.
  • Je ervaart meer verbinding met anderen. Twijfels, belemmerende overtuigingen, we hebben ze allemaal. Je bent hierin niet alleen!
  • Jezelf erkennen en accepteren zoals je bent maakt je gelukkiger, weten dat we allemaal imperfect zijn geeft je een tevreden gevoel. Je bent namelijk al goed genoeg.
  • Met meer zelfcompassie voel je je veel fijner! Er komen door zelfcompassie namelijk stofjes vrij in je hersenen die hiervoor zorgen, namelijk oxytocine en opiaten. Iets wat je op termijn een veel fijner gevoel geeft dan cortisol, een stresshormoon wat vrijkomt als je jezelf opjaagt door middel van zelfkritiek.
  • Zelfcompassie verminderd zo ook nog eens stress en depressieve gevoelens.
  • Omdat je je door meer compassie met jezelf te hebben fijner en ontspannener voelt, lukt het je beter om jezelf te motiveren dan wanneer je dit probeert vanuit het opbouwen van je zelfvertrouwen. Je gaat namelijk anders om met het idee mogelijk te falen, je vindt dit minder erg. Omdat je jezelf niet meer de grond intrapt mocht dit gebeuren, en beseft dat het groei- en leermomenten zijn, geen falen.

Oefenen in meer zelfcompassie

Ten eerste wil ik je graag meegeven hierin geduldig te zijn met jezelf. Als je al langere tijd streng bent voor jezelf, gaat dit tijd kosten. Weet dat het normaal is, als je jezelf betrapt op kritische stemmetjes. Dit gaat gebeuren, zoals ik al eerder aangaf.

Je brein vindt verandering niet fijn, het kan gevoelens van angst en weerstand bij je los maken. Neem dus kleine stapjes hierin en gun jezelf de tijd. Je hersenen volgen het liefst vertrouwde wegen hierin, je kritische stem is als het ware een ingesleten paadje in je hoofd. Het kost tijd om een nieuw pad aan te leggen.

Je hersenen zijn namelijk ingesteld op het zien van gevaar. Je kent het wel, het verhaal van die tijger, daar wil je niet door worden op gegeten. Dit oergevoel heb je vandaag de dag nog steeds. Alleen vertaalt het zich er nu vaak in dat je in je gedachten alleen maar kijkt naar wat er fout is, of fout zou kunnen gaan. ⁠ ⁠

Word je niet blij van…en vaak zijn deze gedachten ook niet de realiteit. ⁠ ⁠ Je hersenen kunnen hier niets aan doen, die werken nu eenmaal zo. JIJ kan er wel op een andere manier mee omgaan, namelijk met compassie naar jezelf. ⁠ ⁠

Het goede nieuws is dus dat je dit kan oefenen! ⁠ ⁠

Schrijf vandaag eens op wat er allemaal al goed is in je leven. ⁠Wat is er allemaal al om je te ondersteunen? Neem hierin de dingen mee die haast vanzelfsprekend voor je zijn: je lekkere bed waarin je vanochtend wakker werd, dat er warm water is om mee te douchen. Hoe is dit voor je? ⁠ ⁠

Schrijf op wie je waardeert in je leven. Denk dan aan je partner, vriendinnen, familie. Op welke manier steunen ze je? Is het praktisch, emotioneel, wat anders? ⁠ ⁠

Blijf tijdens deze oefening met je aandacht bij wat je al hebt, wat er al goed is. Laat je niet afleiden door wat je niet krijgt, wat je verwacht van de ander. Gebeurt dit wel, is het ook oké, besef dan dat dit er nu even is. Voel het dan helemaal, druk het niet weg. ⁠ ⁠

Richt je aandacht dan op je werk. Van welke collega word je helemaal blij? Wie steunt je daar? Wat vind je zo leuk aan je vak? Werk je thuis: wie bel je als je vastloopt, of geen zin hebt om thuis aan het werk te gaan?

Schrijf nu verder over je dag. Hoe zou het zijn als iedereen die je tegenkomt het beste met je voorheeft? Wat doet deze gedachte met je? ⁠ ⁠

Stel je dan voor dat je aan het eind van de dag lekker op je bank zit. Wat waardeer je aan jezelf? Te vaak ben je geneigd om te kijken naar wat je ‘fout’ zou hebben gedaan. Dat ene ding, waar je jezelf de rest van de dag druk om maakt. Kijk eens naar wat je allemaal WEL goed hebt gedaan. Waar je moeite in hebt gestopt. ⁠ ⁠ Als je wilt kan je het allemaal even teruglezen, of rustig even navoelen wat dit met je doet. ⁠ ⁠

Ik hoop dat ik je zo een stuk op weg geholpen hebt richting meer vriendelijkheid naar jezelf. Wil je meer tips om grip te krijgen op je gedachten en gevoel? Vraag dan hier mijn e-book aan!

 

Bronnen:

De boeken ‘Zelfcompassie’ van Kristin Neff  en ‘De weg van zelfcompassie’ van David Dewulf

Websites:

Zelfcompassie.nl

Assertief.nl